Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting!

Je bent hier: Home > Relatie & Seks > Een familielid van Miloe (46) was NSB’er: ‘De schaamte in onze familie zit heel diep’

Een familielid van Miloe (46) was NSB’er: ‘De schaamte in onze familie zit heel diep’

Een familielid van Miloe (46) was NSB’er: ‘De schaamte in onze familie zit heel diep’

De oma van journalist Miloe van Beek (46) was een onberekenbare en afstandelijke vrouw. Miloe dook in haar verleden en ontdekte waar die bitterheid vandaan kwam. De vader van haar oma was een NSB’er. “De schaamte in onze familie zit heel diep. Niemand sprak erover.”

Grootmoeder

“Sacha Gerders heette mijn oma, de moeder van mijn vader. Ze was geen makkelijke, warme vrouw. Ze had een muurtje om zich heen en ik kon daar als kleindochter niet doorheen breken. Ze wilde dat ik haar ‘grootmoeder’ noemde. Dat paste ook wel. Deze vrouw was niet zo’n oma-oma bij wie je op schoot kruipt en van wie je stiekem veel te veel snoepjes krijgt. Aan de andere kant was ze heel intelligent, welbespraakt. Ze fascineerde me ook. Ze was kunstenares, sprak Frans, Russisch, las veel kranten, luisterde naar klassieke muziek. Ik was niet bang voor haar, maar ik wist ook nooit precies wat ik aan haar had. Haar humeur wisselde nogal, het was altijd aftasten: is ze mild of staat ze op scherp? Eén keer hebben we hevige ruzie gehad; die woordenwisseling en haar felheid staan in mijn geheugen gegrift. Ik studeerde toen journalistiek, was heel bevlogen, wilde me specialiseren in buitenlandverhalen en was veel met het Midden-Oosten bezig. Toen ze een keer bij ons kwam eten, vertelde ik erover – met een glas wijn te veel op, denk ik. Ik ging in op het conflict tussen Israël en de Palestijnen, wat ik ervan vond, en zei iets in de trant van dat ik het absurd vond wat voor politiek Israël aan het bedrijven was. En toen barstte de bom. Ze reageerde zó heftig, haar gezicht op onweer, woest, wijzend naar mij: ‘De Joden moet je altijd beschermen!’ riep ze. ‘Die hebben altijd gelijk!’ Ze werd ook emotioneel. Ik schrok: zo had ik haar nog nooit gezien.”

Altijd blijven zwijgen

“Tot aan haar dood bleef ze zwijgen over wat er precies was gebeurd, over wat haar had gemaakt tot wie ze was. Tijdens haar uitvaart – een zware, Gregoriaanse mis – werd ze in speeches helemaal opgehemeld. Ik dacht: ik weet niet precies wie jullie hier begraven, maar ik herken er weinig van mijn oma in. Ze nam haar verleden mee het graf in. Ik heb altijd gevoeld dat er ergens over werd gezwegen in onze familie. We wisten allemaal vaag van mijn oma’s verleden, dat ze een ‘foute vader’ in de oorlog had, maar erover praten? No way. Echt niet. Ook niet met mijn vader. Ik ben geïnteresseerd in psychologie, wil weten waar dingen vandaan komen. Mijn oudste zoon Otis was een huilbaby, een opstandige peuter en kleuter. Ik liep regelmatig vast met hem en vroeg me af hoe het toch kon dat ik een kind met zo veel temperament had gekregen. Ik was meegaand, mijn man was meegaand, waarom was ons kind zo opstandig? Eten, naar bed gaan, opstaan, naar een verjaardag, weg van een verjaardag: veel dagelijkse dingen waren een strijd.  Opvoedtips via Google of uit boekjes en van experts hielpen niet. Pas toen ik een paar jaar geleden een familieopstelling deed bij een systemisch therapeut, ging ik begrijpen dat zijn gedrag misschien een andere reden had. Ik moest in die opstelling mijn familieleden ten opzichte van mezelf positioneren, en ineens kwam omhoog geplopt wat voor invloed mijn oma en haar verleden op mij hadden, dat er een familiegeheim was. Toen ik het er later met de therapeut over had, kwam naar boven dat mijn zoon daar weleens last van kon hebben. Het klinkt misschien spiritueel, maar ik ging inzien dat er in mijn familie decennialang dingen zijn opgekropt. Er is iemand volledig uitgegumd – de vader van mijn oma. Mijn vader heeft geen opa gehad. Die man bestond niet meer, omdat mijn oma, die faliekant tegen de nazi’s was, hem uit haar leven had gebannen. Ik dacht: hier moet ik iets mee.”

Herinneringen op papier

“Eerder had ik al de memoires van mijn oma gelezen die ze schreef toen ze halverwege de zestig was. Een tante heeft die gebundeld in een boek. In eerste instantie las ik ze alleen voor mezelf, maar ik besefte al snel als schrijver: dit verhaal moet worden verteld. Dit is een boek. De herinneringen van mijn oma grepen me naar de keel. Ik leerde haar op een andere manier kennen: als een gevoelig meisje met een enorm rechtvaardigheidsgevoel, met oog voor het leed dat in de Tweede Wereldoorlog plaatsgevonden had. Ik had ook nooit geweten dat mijn overgrootvader zó fout was.
Ik werd gedreven door een grote nieuwsgierigheid en dook in archieven, sprak met historici, las boeken. Ik merkte dat ik het lastig vond, pijnlijk ook wel om mensen te vertellen waar ik mee bezig was. Vooral in het begin. Want ja, iemand in mijn familie heeft actief meegewerkt aan een misdadig regime. De schaamte kwam bij mij pas goed binnen toen historici letterlijk tegen me zeiden: ‘Jouw overgrootvader was echt fout.’ In het Nationaal Archief las ik brieven waarin hij zich duidelijk achter Hitler schaarde en het had over het ‘Arische ras’ – toen werd ik echt misselijk.”

Lees ook
Sandra (37) zat 12 jaar lang in de schulden: ‘De rekeningen stapelden zich op’

Getrouwd met een verzetsheld

“Na de oorlog is mijn oma getrouwd met Marius van Beek, mijn opa en een verzetsheld. Hij zat in het gewapend verzet, daar is hij later ook voor geridderd. Ze hadden geen goed huwelijk. Misschien is ze wel met hem getrouwd om iets uit haar verleden, waar ze niets aan kon doen, goed te maken. Om haar naam te zuiveren. Dat vind ik verdrietig. Haar leven lang is ze gegijzeld geweest door schaamte. Ze had kunnen doorbreken als kunstenares, haar geld ermee kunnen verdienen, maar ze is gestopt met tekenen. Misschien strafte ze zichzelf. Haar schaamte heeft ze op een bepaalde manier doorgegeven aan de generaties daarna. Het motto in onze familie was: doe maar normaal, wees maar klein. Opvallen hoefde niet. Misschien was ik daardoor altijd dat stille, ietwat verlegen meisje. Tijdens mijn onderzoek besefte ik dat de schaamte om mijn overgrootvader veel zwaarder weegt dan de trots op mijn opa. Ik had ook over hem een boek kunnen schrijven, over die moedige verzetsheld. Maar het geheim heeft zo veel sporen achtergelaten, ik vond dat het maar eens opengegooid moest worden. Niet de hele familie was het daarmee eens. Mijn boek heet niet voor niets Daar praten wij niet over. De gemoederen zijn nu redelijk gekalmeerd, maar ik heb veel overhoopgehaald. Mijn opa en oma hadden geen goed huwelijk. Mijn vader en een paar tantes waren boos over delen van het boek, ik heb gevoelige snaren geraakt. ‘Waarom moet je dit nou weer doen?’ werd me vaak gevraagd.”

Lees het hele verhaal van Miloe in Flair 22-2021. Wil je deze editie (na)bestellen? Dat kan kan hier

Tekst: Lisanne van Sadelhoff | Fotografie: Marloes Bosch