Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting!

Je bent hier: Home > Persoonlijke verhalen > Na de bevalling begon Miranda’s man met slaan: ‘In elke relatie is er wel wat, praatte ik het voor mezelf recht’

Na de bevalling begon Miranda’s man met slaan: ‘In elke relatie is er wel wat, praatte ik het voor mezelf recht’

Na de bevalling begon Miranda’s man met slaan: ‘In elke relatie is er wel wat, praatte ik het voor mezelf recht’

Ook al overkomt het één op de vijf vrouwen, we praten er liever niet over: mishandeld worden door je partner. Zo blijft veel ellende verborgen achter de voordeur. ‘In elke relatie is er wel wat, praatte ik het voor mezelf recht.’

Op haar 37e had Miranda haar zaken goed voor elkaar. Ze was de trotse moeder van een dochter van acht uit een eerdere relatie, had een eigen huis, een prima baan in de sales en leuke vrienden. Als kers op de taart kreeg ze een relatie met Paul, een lieve, sociale, gevoelige man. Toen haar moeder hem voor het eerst ontmoette, zei 
ze nog wel: misschien is hij té lief voor je. Aan die woorden denkt Miranda later nog regelmatig terug.

Na drie maanden raakte Miranda ongepland zwanger. Ze was dolblij en Paul ook. Maar toen kwam de omslag. Paul werd jaloers en controlerend. Als ze met een vriendin had afgesproken, wachtte hij haar thuis op met een gezicht als een donkerwolk. Toen Miranda vier maanden zwanger was, sloeg Paul haar tijdens een ruzie over iets onbenulligs met zijn rechtervuist in haar gezicht. Ze strompelde weg en kreeg toen ook nog een stomp op haar rug. Daarna deed hij alsof er niets aan de hand was. En Miranda ook. Hij was zo betrokken bij de zwangerschap, ging mee naar elke controle en organiseerde ook nog avondjes voor hun tweeën. Ook toen hij haar aan haar haren meesleurde en sloeg – hun zoontje was inmiddels een half jaar oud – deed ze niets. Een paar maanden later volgden er weer klappen, waarna Paul weer poeslief deed. Miranda: ‘Ik wist dat dit niet in de haak was, maar wilde het niet uitspreken, want dan werd het echt. Dan zou ik mishandeld worden door de vader van mijn kind. In elke relatie is er wel wat, praatte ik het voor mezelf recht. En op zoveel momenten was hij zo goed voor me.’

Wat gebeurt hier

‘Miranda was een van de 76.000 vrouwen in Nederland die structureel mishandeld worden door hun partner of ex. In totaal 
zijn 431.000 vrouwen minstens één keer slachtoffer geweest van huiselijk geweld, zo blijkt uit cijfers van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) die afgelopen februari zijn gepubliceerd. Ander grootschalig onderzoek, van European Union Agency for Fundamental Rights (FRA), wijst uit dat één op de vijf vrouwen ooit fysiek is mishandeld door een partner of ex-partner. Deze cijfers laten duidelijk zien: huiselijk geweld is geen zeldzaamheid. ‘Ik heb altijd gedacht: dat gaat mij niet overkomen, dat is iets voor anderen. Bij de eerste klap ben ik weg,’ zegt Miranda. ‘Maar als je er midden in zit, blijken dingen toch anders te gaan.’

Ook Rita Brudat (33) had nooit verwacht dat zij een slachtoffer van huiselijk geweld zou worden. ‘Mijn vriend en ik waren thuis, in de woonkamer, en hij zei dat ik die middag naar andere mannen had gekeken. Ik had geen idee waarover hij het had, ik keek naar niemand. Hij duwde me, ik duwde terug. Ja hallo, dat laat ik me niet gebeuren. Toen sloeg hij me met zijn vuist in mijn gezicht. Ik wilde terugslaan, maar ook mijn kind beschermen, ik was net een maand zwanger. Dat was de eerste keer dat hij me sloeg en ik weet nog dat ik zo verbaasd was. Wat gebeurt hier?’

Onderzoek wijst uit dat veelal wordt gedacht dat partnergeweld voornamelijk voorkomt onder laagopgeleiden en onder mensen met een migratieachtergrond. Renée Römkens – directeur van Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis, en bijzonder hoogleraar gendergerelateerd geweld aan de Universiteit van Amsterdam – 
wil deze misvattingen meteen uit de weg ruimen: ‘Relationeel geweld komt voor in alle lagen van de bevolking en de daders komen uit verschillende culturen. De daders kunnen mannen en vrouwen zijn, hoewel vrouwen veel vaker slachtoffer zijn.’

Lees ook
Opgebiecht: ‘Ik wil scheiden, maar kan nergens heen’

Intiem terrorisme

Er zijn veel vormen van partnergeweld. Het verschilt in frequentie en duur. Het gaat niet alleen om fysiek, maar ook om psychisch en seksueel geweld. Bij zowel Rita als Miranda was sprake van intiem terrorisme, een sterk controlerende vorm van partnergeweld waarbij het slachtoffer wordt geïsoleerd van haar familie en sociale omgeving door de geweldpleger die zo macht uitoefent.
‘Paul pelde telkens weer een laag van mij af,’ vertelt Miranda. ‘Mijn zelfvertrouwen brak hij af door me constant te bekritiseren. Ik was een slechte moeder, kon niet eens het huishouden runnen. Hij wist op welke pijnpunten hij moest drukken. Voor mijn gevoel vond mijn moeder mijn zusje leuker dan mij en die onzekerheid benutte hij door mijn angsten te bevestigen. Ja, je moeder gaat wel met je zusje lunchen, maar niet met jou. Mijn wereld werd steeds kleiner en ineens stond ik voor mijn gevoel alleen en had ik alleen hem nog.’
Rita’s vriend nam controle over haar leven: ‘Als ik met iemand belde, luisterde mijn vriend mee. En hij las mijn berichtjes. Overal waar ik ging, was hij, ik was nooit alleen. Als ik met mijn familie of vrienden afsprak, was hij erbij. Hij kraakte ze af: ze behandelden mij niet goed, alleen hij behandelde me goed. Ik werkte als financieel coach, maar na de bevalling van ons zoontje verbood hij me te werken. Hij werd steeds gewelddadiger. Elke dag schopte en sloeg hij me en hij zorgde er altijd voor dat het niet zichtbaar was.’

Door het lint

Maame Joses (37) had een partner die haar psychisch en emotioneel mishandelde: ‘Hij was mijn eerste vriend, ik was 23 en ontmoette hem bij een optreden. Ik werkte als zangeres, hij was muzikant. Ik werd al vrij snel zwanger en trok bij hem in. Terwijl ik mijn spullen uitpakte en opborg, ging hij door het lint: iedere idioot kon zien dat je daar geen spullen neerzet, schreeuwde hij. Die kant van hem had ik nog niet eerder gezien. Hij schakelde snel weer terug naar die ontspannen, leuke man die ik kende en ik dacht nog dat ik me had verbeeld dat hij zo woedend reageerde terwijl er niets aan de hand was.’ Maar die agressieve kant kwam steeds vaker naar boven. ‘Hij oefende controle en macht uit. Ik wilde eens een toetje bestellen in een restaurant en toen zei hij: ‘Jij hebt geen geld, alles is van mij’. Hij schold me uit, thuis en op straat. Hij was een granaat die elk moment kon exploderen. Als meisje had ik te maken gehad met seksueel geweld. Hij wist hiervan. Hij werkte vaak ’s avonds en kwam dan midden in de nacht thuis en maakte me wakker voor seks. Dat vond ik niet prettig, want ik was dan nog half slaperig en het voelde alsof ik geen controle had. Ik verstijfde en liet het over me heen komen. Na de zoveelste keer vertelde ik hem dat ik dit niet wilde. Maar hij bleef het doen. Het heeft lang geduurd voordat ik kon toegeven dat dit niet oké was.’

Nog één kans

Voordat wordt aangeklopt bij Veilig Thuis, een meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling, speelt het geweld gemiddeld al ruim een jaar, toont onderzoek van het Verwey-Jonker instituut aan. Per gezin vinden gemiddeld 71 geweldsincidenten plaats voorafgaand aan de melding. Waarom trekken vrouwen zo laat aan de bel? Renée Römkens, die al tientallen jaren onderzoek doet naar huiselijk geweld: ‘Er kunnen verschillende factoren meespelen. Bovendien wil niemand de vuile was buitenhangen. Veel slachtoffers denken: dit gaat niemand iets aan. Ze schamen zich. Deze gedachtegang belet vrouwen om hulp te zoeken, terwijl dat zo belangrijk is: zelf uit een gewelddadige relatie stappen, is enorm lastig.’ Want de complexiteit van relationeel geweld wordt nogal eens onderschat, voegt Römkens toe: ‘Voor mensen die het nooit hebben meegemaakt, lijkt het zo simpel: één klap en mijn koffer staat klaar. Onderzoek toont aan dat het niet zo simpel is. De hand die slaat, is vaak ook de hand die liefheeft. Dat maakt dit probleem zo ingewikkeld.’

Nog een belangrijke reden waarom vrouwen niet weggaan: angst voor escalatie van het geweld. Rita’s vriend bedreigde haar: ‘Hij zou me afmaken of iemand vinden die dat zou doen als ik hem zou verlaten. Ik probeerde weg te gaan, maar hij hield me tegen en zette een broodmes op mijn keel. Uiteindelijk heb ik alles opgebiecht aan een vriendin op een van de weinige momenten dat hij niet meeging. Zij gaf aan dat ze vermoedens had dat er iets aan de hand was, daarover had ze het ook met mijn familie gehad, maar ze wisten het niet zeker, want ik hield mijn mond. Zij heeft mijn vader ingelicht en hij kwam. ‘Ik hoor dat je mijn dochter slaat,’ zei hij tegen mijn vriend. Die erkende dat: ‘Dat doe ik, want Rita liegt alles bij elkaar en ze gedraagt zich raar.’ Dat was zijn excuus. Vervolgens pakte hij zijn spullen en ging weg. Ik heb aangifte gedaan van mishandeling en binnen een paar weken kwam er iemand van het huiselijk geweldteam langs. Mijn ex stuurde berichten en bloemen: ‘Ik wil je terug. Het is goed wat je hebt gedaan, goed voor ons, zo kunnen we eraan werken.’ Als ik hem afwees, kwamen er andere teksten: ‘Ik maak je af, denk niet dat je van me afkomt.’ Met Rita gaat het nu naar omstandigheden goed: ‘Ik heb mijn huis verkocht en woon op een geheim adres. Ik ben nog steeds bang om hem tegen te komen op straat. Maar ik pak mijn leven weer op, ik zie mijn vriendinnen en ouders weer, ben cliënten aan het werven voor mijn werk als financieel coach. Met mijn zoontje gaat het ook goed – die was lange tijd heel angstig.’

Slachtofferrol

Miranda werd twee jaar lang mishandeld en zocht geen hulp door misplaatste schaamte en schuldgevoel: ‘Ik had het gevoel dat het 
mijn eigen schuld was; ik had immers weg moeten lopen na de eerste klap. Het kwam niet in me op om hulp te zoeken. Hij had mijn wereld zo klein gemaakt.’ Maar toen haar vriend haar neersloeg waar de kinderen bij waren, was voor haar de maat vol. ‘Ik wilde de politie bellen, maar hij liet me niet gaan. Mijn dochter van toen elf liep naar buiten en belde 112. Samen met de politie heb ik Paul de toegang tot mijn woning ontzegd en aangifte gedaan. Hij kroop in de slachtofferrol. Het speet hem zo. Hij zag dat hij niet goed bezig was en zocht hulp, hij ging naar een psycholoog. Ik wilde mijn zoontje zijn vader niet ontzeggen en had echt het idee dat hij wilde veranderen, dus ik besloot hem nog een kans te geven. Eerst alleen in de omgang met onze zoon, later groeiden we ook voorzichtig naar elkaar toe.’ Dit was voor haar ouders en vrienden lastig te bevatten. ‘Een groot deel van de vrouwen die mishandeld zijn, keert terug naar haar partner,’ weet Römkens. ‘De buitenwereld 
ziet het geweld, dat een cruciale grens is overschreden, zij zien niet die complexe verzoeningsfase. En, net zoals in een relatie zonder geweld, wordt een leven gedeeld. Samen heb je een huis, kinderen, een sociaal leven, soms is er financiële afhankelijkheid. Een beslissing om een relatie te verbreken neem je niet van de ene dag op de andere, ook
niet als hij je slaat.’ Na een jaar verbrak Miranda de relatie definitief. Voor haar was hoe hij omging met de kinderen de druppel: hun zoontje plaatste hij op een voetstuk, die kon niets verkeerds doen, tot het slaan van zijn zus aan toe. Maar Paul schreeuwde zijn longen uit zijn lijf als haar dochter eens een koekje uit de koektrommel pakte. ‘Ik heb geluk dat ik een sterk netwerk heb, dat mijn familie en vrienden weer voor me klaarstonden. Maar niet iedereen in mijn omgeving steunde me. Ik heb veel opmerkingen gekregen in de trant van: hoe kun je daar nou intrappen? Waarom bleef je bij hem? Vast goedbedoeld, maar dat helpt mij niet.’ Momenteel lopen verschillende aangiftes tegen haar ex: mishandeling en belediging. Hij stalkt haar. Miranda is een eigen adviesbureau begonnen en hij maakt haar als persoon en als bedrijf zwart op social media, belt haar om haar de huid 
vol te schelden en bedreigt haar. Miranda: ‘Door zijn serieus gemeende dreigementen ben ik bang dat hij mijn kinderen of mij iets aandoet. Zodra we thuis zijn, gaat alles op slot en het alarm aan. We leven daardoor als gevangenen in ons eigen huis.’ Helaas is haar angst niet ongegrond. Het komt nog te vaak voor dat een vrouw overlijdt aan huiselijk geweld: de afgelopen jaren is meer dan de helft van de vermoorde vrouwen omgebracht door haar ex of partner.

Trots opzij gezet

Miranda heeft inmiddels weer de controle over haar leven terug. Ze probeert ondanks de constante dreiging samen met haar kinderen een zo normaal mogelijk leven te leiden. Ook zet ze haar ervaring in om andere slachtoffers te helpen hun leven te herpakken: ‘Ik organiseer avonden onder het mom van ‘theekransjes’, waarin in alle veiligheid ervaringen gedeeld, begrepen en herkend kunnen worden.’

Ook Maame zet zich in voor andere slachtoffers van huiselijk geweld. ‘Toen onze dochter een jaar oud was, zei ik tegen mijn partner: ‘Ik hou van je, maar denk dat het beter is als ik ergens anders ga wonen en we afstand nemen van elkaar.’ Dat was een eenzame periode. Mijn dochter en ik hebben vijf maanden in een opvangtehuis gewoond. Ik moest al mijn trots opzijzetten. Zo’n huis is voor slachtoffers die nergens terechtkunnen en nu was ik zo iemand. Het zijn vrouwen in afschuwelijke situaties. Vaak moeders die zichzelf wegcijferen voor de kinderen. Ik merkte dat door mezelf leuk te kleden, er verzorgd uit te zien, ik mezelf ook iets beter voelde. Dat gaf me kracht om aan de dag te beginnen en mijn best te doen om mijn leven weer op de rit te krijgen. En mezelf het gevoel te geven: ik mag er zijn. Mijn ex en ik hebben gedeelde voogdij over onze dochter. Ik werk als personal stylist en ik geef geregeld een gratis stijlsessie cadeau aan een vrouw met kids die na huiselijk geweld haar leven weer opbouwt.’

Geen standaard dader

Nico van Oosten is adviseur huiselijk en seksueel geweld bij kennisinstituut Movisie en heeft hierover trainingen gegeven aan hulpverleners: ‘Er is geen ‘standaard’ geweldpleger. Er zijn partners die slaan tijdens een uit de hand gelopen ruzie en zich al dan niet meteen realiseren dat een grens is bereikt en je zo niet met elkaar omgaat. Soms gaat het dan door en belandt de relatie in een vicieuze cirkel van spanningsopbouw, geweld, goedmaken en vergeven en gaat het weer een tijdlang goed. Er zijn ook geweldplegers met een persoonlijkheidsstoornis of daders die niet kunnen omgaan met hun agressie.’

Blijf zichtbaar

Of geweld in relaties de laatste jaren is toe- of afgenomen, is lastig te zeggen. Onderzoeken door de jaren heen zijn nauwelijks vergelijkbaar door het gebruik van verschillende onderzoeksmethodes. Wat wel positief is veranderd, is de publieke opinie over relationeel geweld. Römkens: ‘Zo was huiselijk geweld vijftig jaar geleden nog een privéprobleem. Sinds begin deze eeuw krijgt het steeds meer aandacht. Onderzoek naar de attitude ten aanzien van geweld laat zien dat 90 procent van de Nederlanders het erover eens is dat geweld binnen een relatie niet kan.’ Maar we zijn er nog lang niet: als respondenten concrete situaties voorgelegd krijgen, verschuiven de grenzen. 7 procent van de mannen en 5 procent van de vrouwen vindt geweld acceptabel als de ander de partner uitscheldt of vernedert, 8 procent van de mannen en 5 procent van de vrouwen vindt het acceptabel als een van beiden is vreemdgegaan. ‘Hier is dus ruimte voor verbetering, geweld in een relatie is nooit normaal,’ benadrukt Römkens. En als je vermoedt dat je vriendin, bekende of wie dan ook wordt mishandeld, vraag er dan naar, adviseert Rita: ‘Ze zal waarschijnlijk ontkennen dat ze wordt mishandeld uit schaamte of uit angst voor haar agressieve partner. En misschien dat ze dan afstand van je neemt. Maar ook al doet ze dat, blijf in de buurt. Ik vind het jammer dat mijn vrienden en familie afstand van me namen. Zij vermoedden iets, maar omdat ik niets zei en ze mijn ex niet mochten, dachten ze: oké, je wilt ons niet zien, dan nemen we afstand. Daardoor voelde ik me echt alleen. Daarom: als je mishandeling vermoedt, blijf dan zichtbaar in haar leven. Anders denkt ze dat ze er alleen voor staat en hoe kan ze dan uit die gewelddadige relatie ontsnappen?’ •

Tekst: Amanda van Schaik