Word abonnee

Kies nú voor een abonnement met korting

Abonneer nú met korting!

Je bent hier: Home > Nieuws & Maatschappij > Mooier, sneller, beter, ongelukkiger: In de wurggreep van de uitblinkmaatschappij

Mooier, sneller, beter, ongelukkiger: In de wurggreep van de uitblinkmaatschappij

Mooier, sneller, beter, ongelukkiger: In de wurggreep van de uitblinkmaatschappij

De drang om uit te blinken en perfect te zijn is de laatste 25 jaar enorm toegenomen. Dat eist z’n tol: steeds meer mensen kampen met een depressie of een burn-out en kunnen de ratrace niet meer aan. Experts luiden de noodklok: de prijs die we voor de uitblinkmaatschappij betalen is te hoog. 

Van een afstandje leek alles goed te gaan met Roos Hanemaaijer (37). Meer dan goed zelfs: alles ging perféct. Een knappe verschijning, eerst een succesvol atleet, later succesvol trainer en fysiotherapeut, een rijk sociaal leven, een gezin met twee dochters van nu 5 en 7.

Druk

Veel ballen om in de lucht te houden? Tuurlijk. Maar dat deed ze gewoon. Kostte het haar veel energie om alles continu op rolletjes te laten lopen? Jazeker. Maar Roos gaf gewoon wat extra gas en het gíng. Nou ja, tot het niet meer ging. Achteraf ziet ze het helder: eigenlijk worstelde ze al haar hele leven lang. Met dwangmatig perfectionisme. Met het gevoel dat ze moest presteren om bestaansrecht te hebben. Maar met die druk had ze geleerd te leven.

”Perfectionisme wordt aangewakkerd door een wereld waarin de mentaliteit van ‘eten of gegeten worden’ leidend is, waar status en prestaties excessief meewegen en winnen en eigenbelang boven alles gaan.”

Tot ze zwanger werd van haar tweede kind en wegzakte in een diepe depressie. Ze had suïcidale gevoelens en liet zich uiteindelijk vrijwillig in een instelling opnemen. De afgelopen jaren heeft ze hard geknokt voor haar herstel. “Ik kan nu eindelijk op een bankje zitten en naar mijn spelende kinderen kijken zonder het gevoel te hebben dat ik iets anders zou moeten doen. Méér zou moeten doen. Zonder het gevoel te hebben dat ik ergens tekortschiet. Het klinkt zo simpel. Maar het heeft me toch jaren gekost om daar te komen.”

Ze schreef Geen weg meer terug, een boek over haar ervaringen, en startte de website perfectiedrang.nl,
om vrouwen die met vergelijkbare problematiek kampen te helpen. Want Roos is zeker niet de enige die worstelt met prestatiedruk. Volgens onderzoekers dreigt er zelfs een hele generatie te verdrinken in de zogenaamde ‘uitblinkmaatschappij’. Uit een grote studie naar perfectionisme, waarbij 77 onderzoeken en 25.000 respondenten tussen de 15 en 49 jaar werden meegenomen, bleek afgelopen jaar dat de druk om te
presteren de laatste 25 jaar enorm is toegenomen, onder mannen en vrouwen. De Canadese klinisch psycholoog en hoofdonderzoeker Simon Sherry luidt de noodklok.  “Perfectionisme wordt aangewakkerd door een wereld waarin de mentaliteit van ‘eten of gegeten worden’ leidend is, waar status en prestaties excessief meewegen en winnen en eigenbelang boven alles gaan.” Door druk vanuit ouders en de constante confrontatie met geïdealiseerde beelden op sociale media, gaan veel jonge mensen gebukt onder het gevoel nooit te kunnen voldoen aan de torenhoge verwachtingen die gewekt worden.

Weg van de ratrace

Kortom: een stevigere reling en een trager varende boot, dat is wat we nodig hebben. Tot die tijd zullen er echter mensen in het water blijven vallen. Hoewel het voor de schipbreukelingen uiteindelijk weleens een verkapte zegen zou kunnen zijn, denkt Van der Bend. Want je zult de reling uit jezelf niet snel loslaten. Maar wie eenmaal van de boot is gevallen, kan en wil vaak niet meer terug. “Degenen die er werkelijk in slagen uit de ratrace te ontsnappen, zijn vaak degenen die door een depressie of burn-out werden gedwongen radicaal anders te gaan leven. Degenen die op de koop toe namen dat ze daardoor misschien wel buiten de groep zouden vallen, omdat ze simpelweg niet anders kónden.”

Roos herkent dat:  “Mijn perfectiedrang werd me bijna fataal, dus ik móést wel veranderen. En ja, dat betekent dat je een deel van je oude leven inlevert, een deel van je oude sociale kring, maar het betekent ook dat je er een nieuw leven voor terugkrijgt. Een leven dat past bij wie je bent en niet bij wie je denkt te moeten zijn.”

”Mijn perfectiedrang werd me bijna fataal, dus ik móést wel veranderen”

Roos denkt dan ook dat een tegen-beweging onvermijdelijk is:  “De druk is voor veel mensen heel hoog. Maar er zijn dus ook steeds meer mensen die zeggen: tot hier en niet verder. Mensen die een gezonde werk-privébalans willen. Die open praten over burn-out, stress en psychische problemen. Die anderen inspireren met hun verhalen. Ik denk dat het de eerste tekenen zijn van een kentering.”

Dat is een hoopvolle gedachte. En wie weet heeft ze gelijk. Onlangs koos de tennisster Naomi Osaka ervoor om zich terug te trekken uit het toptoernooi Roland Garros, omdat de verplichte persconferenties en alle media-aandacht een negatieve impact op haar mentale gezondheid hadden. Critici zagen er een verbijsterende keuze in van iemand die niet bereid was te doen wat nodig was voor een toppositie in de sport.

Maar je kunt er ook iets anders in zien: een 23-jarig toptalent dat onder enorme druk staat en voor het oog van de wereld durft te zeggen: ik hoef niet alles te kunnen, ik hoef niet alles te willen. Mijn welzijn is belangrijker dan de druk om aan alle verwachtingen te voldoen. Tot hier en niet verder. Met dat besluit liet ze misschien een glanzende trofee aan zich voorbijgaan, maar had ze bij voorbaat al gewonnen.

Op de hoogte blijven van onze leukste artikelen en winacties? Schrijf je dan gratis in voor onze nieuwsbrief.

Tekst Floor Bakhuys Roozeboom | Illustratie Claudi Kessels